Museum of Centaurs

  

Η ΠΑΛΛΑΣ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ Ο ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ

Η Παλλάς Αθηνά και ο Κένταυρος είναι πίνακας του ζωγράφου της Αναγέννησης Σάντρο Μποτιτσέλι (Sandro Botticelli), vero nome Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi (Firenze, 1/3/1445 -17/5/1510), Ιταλός ζωγράφος.

Φιλοξενείται στη γκαλερί Ουφίτσι της Φλωρεντίας. Βρέθηκε το 1895 σε δωμάτιο του παλατιού Πίττι και εκτίθεται στην γκαλερί από το 1922.

Πρόκειται για τέμπερα σε καμβά 207 χ 148 εκατοστά.

Θεωρείται ότι ο πίνακας είναι παραγγελία το 1482 μ.Χ στον καλλιτέχνη, του Λαυρέντιου του Μεγαλοπρεπή των Μεδίκων (κυβερνήτη της Φλωρεντίας), για δώρο στο γάμο του ξαδέλφου του Lorenzo di Pierfrancesco. Το 1975 ανακαλύπτεται μια λίστα απογραφών έργων τέχνης του 1499 η οποία πιστοποιεί την έκθεση του πίνακα στο ίδιο δωμάτιο μαζί με την Άνοιξη του Μποτιτσέλι στο οικογενειακό παλάτι των Μεδίκων.

Ο συμβολισμός

Η Αθηνά αναλαμβάνει τη λειτουργία της φρούρησης, επειδή στους φρουρούς έδιναν εκείνη την εποχή τους πελέκεις. Ο κένταυρος είχε μπει σ΄ ένα χώρο που κανονικά ήταν γι΄ αυτόν απαγορευμένος. Η Αθηνά τον κατέλαβε εξ απροόπτου ενώ ήταν έτοιμος να ελέγξει το τέντωμα του τόξου του – βλέπουμε τα μεσαίο του δάκτυλο που είναι ακόμη κεκαμμένο – για να εκτοξεύσει ένα από τα βέλη της φαρέτρας του. Η Αθηνά τον άρπαξε από τα μαλλιά για να τον κάνει να εγκαταλείψει τις προθέσεις του και αυτός γυρίζει προς τη θεά ένα πρόσωπο, στο οποίο φαίνεται ο πόνος. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο απαγορευμένος χώρος, όπου ριψοκινδυνεύει ο κένταυρος;

Η απάντηση σ΄ αυτήν την ερώτηση δίνεται όταν δούμε στον κένταυρο την προσωποποίηση της ηδονής. Ενώ η Αθηνά, η παρθένα θεά, αντιπροσωπεύει την αγνότητα. Σ΄ ένα ηθικό κλειδί, αυτός ο πίνακας θα συμβόλιζε τη νίκη της αγνότητας πάνω στην ηδονή. Συνδεδεμένη με τις καθολικές πεποιθήσεις, μόλις διαφαίνεται μια πλατωνική αντίληψη για την ψυχή.

Η ουράνια αγάπη αντιπροσωπεύεται από την Ουράνια Αφροδίτη και την Αθηνά, θεά της σοφίας, η οποία συμβολίζει την αγάπη που προσανατολίζεται στην απόκτηση της γνώσης. Ενώ στην «Άνοιξη» ο Ζέφυρος αφήνει ελεύθερη διέξοδο στην ηδονή και τη σαρκική του επιθυμία, εδώ, ο κένταυρος, μισός άλογο μισός άνθρωπος, είναι η ίδια η εικόνα του ανθρώπινου όντος, διχασμένου ανάμεσα στις σωματικές επιθυμίες, που συμβολίζονται από το ζωικό του μέρος και την ανθρώπινη διάστασή του, που είναι το ανώτερο μέρος. Όπως έλεγε ο Φιτσίνο, «η ζωική φύση μας είναι οι αισθήσεις μας, η ανθρώπινη φύση μας είναι η λογική μας».

Ο κένταυρος ακουμπάει σ΄ έναν πέτρινο τοίχο, που αντιπροσωπεύει την ύλη στην πιο πυκνή όψη της, την ανόργανη ενώ η Αθηνά βρίσκεται μπροστά σε ανοιχτό και ελεύθερο μέρος, που αφήνει χώρο στον ουρανό. Η Αθηνά κρατάει τον κένταυρο από τα μαλλιά, δηλ. από το κεφάλι, δείχνοντας μ΄ αυτό πώς η διάνοια – σοφία μπορεί να δαμάσει την προσωπικότητα - υβρίδιο που είναι το όχημα του ανθρώπου. Όπως το κηρύκειο του Ερμή στον κήπο, ο πέλεκύς της δίνει την καθετότητα στον πίνακα και σκοπεύει προς τις ουράνιες σφαίρες τις οποίες ποθεί ο φιλόσοφος.

Το όπλο του κενταύρου - το τόξο -και αυτό της Αθηνάς - ο πέλεκυς-, συντελούν στο να δοθεί η ιδέα της εσωτερικής μάχης που θα επιτρέψει την κατάκτηση της αυτοκυριαρχίας.

Πηγή: Ο Συμβολισμός: https://www.nea-acropoli-athens.gr/arthra/filosofia/1133-oi-metamorfwseis-ths-psyxhs-kata-ton-mpottitselli-meros-c